Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliği uygulamaları, özellikle ana işveren–alt işveren ilişkilerinde sahada hukuken hiçbir dayanağı olmayan bir “evrak toplama pratiğine” dönüşmüştür.

Ana işveren bünyesindeki iş güvenliği uzmanları ve İSG birimleri; alt işverenlerden aşağıdaki belgeleri talep etmekte ve bu belgeler temin edilmeden alt işveren işçilerinin sahaya alınmasına izin vermemektedir:

1. Risk değerlendirmesi
2. Acil durum planı
3. Sağlık gözetimi sonuçları
4. İşe giriş ve periyodik muayene formları
5. İSG eğitim belgeleri
6. Mesleki yeterlilik belgeleri
7. KKD zimmet tutanakları
8.  SGK giriş kayıtları
9. İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi sözleşmeleri

Bu uygulamanın hiçbir yasal dayanağı yoktur.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu,
4857 sayılı İş Kanunu,
Alt İşverenlik Yönetmeliği,
İşyeri Hekimliği ve İSG Hizmetleri Yönetmelikleri
birlikte değerlendirildiğinde;

Ana işverene veya ana işveren bünyesindeki iş güvenliği uzmanına,
alt işverenin İSG evraklarını toplama, inceleme, arşivleme veya denetleme yetkisi tanımlanmamıştır.

Alt işveren tarafından hazırlanan veya hazırlattırılan:

• Risk değerlendirmesi
• Acil durum planı
• Sağlık gözetimi kayıtları
• Eğitim belgeleri
• Uzman ve hekim sözleşmeleri

hukuken alt işverenin özel evrakıdır.

Bu belgeler yalnızca: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı müfettişlerine,Yargı mercilerine sunulmak üzere üretilmiştir.

Ana işverenin bu belgeleri istemesi:

• Yetkisizdir
• Hukuka aykırıdır
• Ticari sır ihlalidir
• KVKK ihlalidir
• Gizlilik ihlalidir

Dolayısıyla tartışma “belge güncel mi” değildir.

Asıl tartışma şudur:

Bu belgeyi istemeye kimin yetkisi var? Cevap: Ana işverenin yoktur.

Özellikle sağlık taramaları, akciğer grafileri, kan tahlilleri, odyometri ve periyodik muayene formları özel nitelikli kişisel veridir.

Bu verilerin ana işverenin İSG birimine veya uzmanına aktarılması açık KVKK ihlalidir.

Bu veriler güncel bile olsa, ana işverene verilemez.

Sahada ayrıca şu keyfiyet yaşanmaktadır:

• Süresi dolmamış eğitim belgeleri reddedilmekte
• Süresi dolmamış sağlık raporları reddedilmekte
• SGK girişinden önce alınmış eğitimler geçersiz sayılmakta
• İşçiler yeniden testlere ve tetanoz aşılarına maruz bırakılmaktadır.

Oysa mevzuat açık:

Eğitim Geçerlilik Süreleri:
– Çok tehlikeli: 1 yıl
– Tehlikeli: 2 yıl
– Az tehlikeli: 3 yıl

Sağlık Gözetimi Süreleri:
– Tehlike sınıfına göre: 1 / 3 / 5 yıl

Ancak bu tartışma da anlamsızdır.

Çünkü ana işveren bu belgeyi istemeye yetkili değildir ki
süresini veya içeriğini tartışsın.

Bugün sahada bir işçi için sağlık gözetimi maliyeti ortalama:

1.500 TL + KDV

10 işçi → 15.000 TL
50 işçi → 75.000 TL
100 işçi → 150.000 TL

Sırf ana işveren keyfî biçimde “kabul etmiyorum” dedi diye:

• Alt işverenler tekrar tekrar bu maliyete katlanmakta
• İşçiler tekrar tekrar testlere sokulmakta
• Aynı tetanoz aşısı yeniden yapılmaktadır.

Bu durum:

• Hukuka aykırıdır
• Tıbben gereksizdir
• Etik dışıdır
• İşçinin beden bütünlüğüne müdahaledir
• Kamu sağlığı açısından sakıncalıdır.

Ana işverenin bu evrakları toplaması:

• Sorumluluğu ortadan kaldırmaz
• Kusuru bertaraf etmez
• Hukuki koruma sağlamaz
• İş kazasında kimseyi kurtarmaz.

İş kazasında ana işveren de alt işveren de müteselsilen sorumludur.

Ana işverenin yapabileceği tek meşru yol şudur:

Alt işverenden yalnızca 6331 sayılı Kanun kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirdiğine dair imzalı bir BEYAN FORMU almak.

Ne rapor,
Ne analiz,
Ne sözleşme,
Ne sağlık taraması,
Ne eğitim belgesi.

Ana işverenin asli görevleri:

1. Alt işveren işçilerine işbaşı eğitimi vermek
2. İşletmeyi tanıtmak
3. Yasaklı alanları göstermek
4. Kaçış yollarını öğretmek
5. Toplanma alanlarını belirtmek
6. Yangın söndürme noktalarını tanıtmak
7. Güvenli çalışma ortamı sağlamak
8. LOTO uygulamak
9. Yalnız çalışmayı engellemek
10. Çalışmalar esansında çevre güveliğini sağlamak
11. Koordinasyon sağlamak.
12. Çalışanlara güvenli çalışma ortamı sağlamak.
13. Temiz yeme içme alanı, dinlenme alanı sağlamak
14. Temiz ,tertipli barınma alanı sağlamak
15. Temiz banyo ve tuvalet alanları oluşturmak
16. Atık yönetimine uygun düzen almak vs .

Sonuç olarak:

Ana işverenin alt işverenden İSG evrakı istemesi hukuka aykırıdır.
Bu evrak fetişizmine derhal son verilmelidir.

Zafer İSKENDEROĞLU

A Sınıfı İSG Uzmanı

23.01.2026

İSG UZMANLARI EVRAK MEMURLUĞUNDAN UZAKLAŞMALIDIR. EVRAĞI DEĞİL HAYATI KURTARMAK İÇİN ÇABA GÖSTERMELİDİRLER. ALT TAŞERON İLİŞKİİSİ KURAN İŞLETMELERDE KULLANILMASI GEREKEN SADECE BEYAN FORMUDUR. BU BEYANDA EKSİKLİKLERİN SORUMLULUĞU ALT İŞVERENE AİTTİR. BEYAN VERİP DE GERÇEK ANLAMDA İŞÇİLERİN SAĞLIK GÖZETİMLERİNİ YAPTIRMAMIŞ OLMASI, İSG EĞİTİMLERİ ALDIRMAMASI, MESLEKİ YETERLİLİK BELGESİ OLMADAN İŞÇİ ÇALIŞTIRMASI VS KANUN VE MEVZUATLARDA SAYILAN İŞVEREN OLARAK YÜKÜMLÜLÜKLERİNİ YERİNE GETİRMEMESİNİN BEDELİNİ OLASI İŞ KAZALARI SONRASI ÖDER. BEYAN VERİPDE SORUMLULUKLARINI YERİNE GETİRMEYEN ALT TAŞERON İŞVERENİ OLASI İŞ KAZALARINDAN DOĞRUDAN ASLİ SORUMLU OLARAK HUKUK KARŞISINDA HESAP VERİR HALE GELECEKTİR. ÖRNEK AŞAĞIDADIR.

ALT İŞVEREN İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÜKÜMLÜLÜK BEYAN FORMU

(Ana İşveren – Alt İşveren İlişkilerinde İSG Evrakı Talep Edilmesine Alternatif Resmî Beyan)

1) TARAF BİLGİLERİ

Ana İşveren Ünvanı:
……………………………………………………………………………………

Ana İşveren Adresi:
……………………………………………………………………………………

Alt İşveren Ünvanı:
……………………………………………………………………………………

Alt İşveren Adresi:
……………………………………………………………………………………

Alt İşveren Vergi No / MERSİS No:
……………………………………………………………………………………

Alt İşveren SGK Sicil No:
……………………………………………………………………………………

2) İŞİN KONUSU VE YERİ

İşin Tanımı:
……………………………………………………………………………………

İşin Yapılacağı Ana İşveren Sahası / Tesis:
……………………………………………………………………………………

İşin Başlangıç Tarihi:
…… / …… / 20……

İşin Tahmini Bitiş Tarihi:
…… / …… / 20……

İş Kapsamında Çalışacak Alt İşveren Personel Sayısı:
…………… kişi

3) ALT İŞVERENİN İSG YÜKÜMLÜLÜKLERİNE İLİŞKİN BEYANI

Aşağıda bilgileri yer alan alt işveren olarak;

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu,
4857 sayılı İş Kanunu,
Alt İşverenlik Yönetmeliği ve
ilgili tüm mevzuat hükümleri kapsamında;

a) İşyerimize özgü risk değerlendirmesini yaptırdığımızı,
b) İşyerimize özgü acil durum planını hazırlattığımızı,
c) Çalışanlarımızın işe giriş ve periyodik sağlık muayenelerini yaptırdığımızı,
d) Çalışanlarımızın iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini mevzuatta öngörülen süre ve içerikte aldırdığımızı,
e) Çalışanlarımızın görevlerine uygun mesleki yeterlilik / operatörlük belgelerine sahip olduğunu,
f) Çalışanlarımıza gerekli kişisel koruyucu donanımları temin ettiğimizi,
g) 6331 sayılı Kanun kapsamında iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirdiğimizi (veya OSGB hizmeti aldığımızı),
h) Çalışanlarımızın tamamının SGK girişlerinin yapıldığını,
ı) Çalışanlarımızın iş sağlığı ve güvenliğine dair tüm yükümlülüklerimizin tarafımızca eksiksiz yerine getirildiğini,

beyan ederiz.

4) BEYANIN HUKUKİ NİTELİĞİ VE SORUMLULUK

Bu beyan;

– Alt işverenin kendi işyerine ve çalışanlarına ilişkin yükümlülüklerini kapsar.
– Ana işverene herhangi bir belge ibrazı yükümlülüğü doğurmaz.
– Alt işverenin İSG evraklarını ana işverene teslim ettiği anlamına gelmez.
– Ana işverenin alt işverenin özel evraklarını inceleme veya arşivleme yetkisi bulunduğu şeklinde yorumlanamaz.

Bu beyanın gerçeğe aykırı olduğunun tespiti hâlinde;

– Doğacak tüm idari, hukuki ve cezai sorumlulukların tarafımıza ait olduğunu,
– Ana işverenin bu hususta herhangi bir sorumluluğunun bulunmadığını,
– Gerçeğe aykırı beyan nedeniyle doğabilecek yaptırımları kabul ettiğimizi,

kabul ve taahhüt ederiz.

5) ANA İŞVERENİN İSG YÜKÜMLÜLÜKLERİNE İLİŞKİN KABUL

Ana işverenin;

– Kendi sahasına özgü riskleri değerlendirmekle,
– Alt işveren çalışanlarına işbaşı eğitimi vermekle,
– Yasaklı alanları, kaçış yollarını, toplanma alanlarını ve acil durum prosedürlerini bildirmekle,
– Güvenli bir çalışma ortamı sağlamakla,
– Koordinasyon ve eşgüdümü sağlamakla

yükümlü olduğunu bildiğimizi ve bu hususlarda ana işverenin yönlendirmelerine uyacağımızı kabul ederiz.

6) KİŞİSEL VERİLER VE GİZLİLİK

Alt işveren olarak;

– Çalışanlarımıza ait sağlık raporları, muayene formları, test sonuçları ve benzeri verilerin özel nitelikli kişisel veri olduğunu,
– Bu verilerin ana işverene aktarılmasının KVKK’ya aykırı olduğunu,
– Bu nedenle ana işverene sağlık raporu, muayene formu ve benzeri belgelerin teslim edilmeyeceğini,

beyan ederiz.

7) İMZA VE ONAY

Bu beyan formu,
…… / …… / 20…… tarihinde
tarafımızca okunmuş, anlaşılmış ve serbest irademizle imzalanmıştır.

ALT İŞVEREN

Ünvan:
…………………………………………………………………………

Yetkili Adı Soyadı:
…………………………………………………………………………

T.C. Kimlik No:
…………………………………………………………………………

Görevi:
…………………………………………………………………………

İmza:
…………………………………………

Kaşe:
…………………………………………

Tarih:
…… / …… / 20……

ANA İŞVEREN

Bu beyan tarafımızca teslim alınmıştır.
Bu teslim alma;

– Alt işverenin beyanını içerir,
– Herhangi bir belge ibrazı anlamına gelmez,
– Alt işverenin yükümlülüklerinin ana işverene devri sonucunu doğurmaz.

Ünvan:
…………………………………………………………………………

Yetkili Adı Soyadı:
…………………………………………………………………………

Görevi:
…………………………………………………………………………

İmza:
…………………………………………

Kaşe:
…………………………………………

Tarih:
…… / …… / 20……

HAZIRLAYAN

Zafer İSKENDEROĞLU

A Sınıfı İSG Uzmanı

23.01.2026